Alle gasten kennen ‘de wijn van Armando’. De jonge rode Sangiovese of Merlot van het vat, maar vooral de op hout  gerijpte Nobile die geen Nobile mag heten. Die fles zonder etiket zetten we tot voor kort altijd op tafel ter verwelkoming van nieuwe gasten. En die waren er, zonder uitzonderingen, altijd zeer over te spreken. Menigeen bestelde meer en/of ging zelf naar de prachtige wijngaard in Petrignano, een plaatsje op twintig minuten rijden, halverwege Tuoro en Montepulciano, de plaats die iedere wijnkenner het hart sneller doet kloppen. Want thuis van de ‘Vino Nobile’, een van de oudste wijnen van Italië en samen met de Brunello van het wat verderop gelegen Montalcino, koningin van de Toscaanse wijnen.

Wijzelf onderschreven natuurlijk die liefde voor Armando’s wijn.  Kort na onze terugkeer in Italie en het begin van het Bucacce-avontuur – nu ruim tien jaar geleden – maakten we kennis met Armando, zijn Napolitaanse vrouw Filomena en dochter Rita. Dit gebeurde via Dino uit Tuoro, een oude boezemvriend van Armando, met wie we snel  bevriend waren geraakt.  Eindeloos veel keren zijn we met en zonder Dino naar Petrignano gereden om wijn in te slaan, maar ook de sterke verhalen over vroeger te horen (Armando was al ver in de zeventig, Dino iets jonger), mee te eten en ook de enorme en zo diverse klantenkring te observeren. Er kwam van alles: gewone buren en toeristen, maar ook  opvallend veel notabelen – bijvoor-beeld alle medici bij wie Armando of Filomena ‘liepen’ – zakenmensen uit La Spezia en restauranthouders uit Rome,  tot en met agenten van de fiscale politie uit Castiglion del Lago en zelfs leden van de speciale antimaffiabrigade. Iedereen kwam inslaan en degenen die van ver kwamen, lieten zich in de kleine keuken een heerlijk maal door Filomena voorschotelen alvorens weer terug te keren. Armando was ‘un fenomeno’, samen met Filomena vormde hij ‘una coppia unica’.

Armando en de wijn begeleidden de op- en verbouw van Bucacce op perfecte wijze. Want waarin vind je anders zo veel inspiratie en troost als in een goed glas en mooie vriendschap? Helaas sloeg het noodlot in 2014 toe: Armando werd ziek en stierf op 83-jarige leeftijd, op de eerste dag van de oogst. Dino stortte letterlijk in tijdens de begrafenis en zou enkele weken later zelf komen te overlijden.  Het waren drama’s,  natuurlijk vooral voor Filomena, weliswaar een stuk jonger (vandaag 63), maar ook al eens serieus gewaarschuwd dat ze voorzichtig moest zijn met dat grote en genereuze hart van haar.

Dus minder werken en je minder opwinden. Alleen het eerste lukte, maar de vraag bleef daardoor ook: hoe nu verder? Dochterlief had haar draai gevonden in de sociale sector en moest niets weten van wijn en olijven. Dus moest er wat anders gebeuren.

De gedachte – ‘wat als…’ – was er al langer, maar werd altijd vakkundig weggedrukt door de realiteit: we kwamen zelf eindelijk op stoom na jaren van investeren, hard werken en verbouwen. Vooral dat laatste had een zware wissel getrokken op alles. Dus een wijngaard van een kleine twee hectare ‘erbij nemen’ was een romantisch maar vooral waanzinnig idee. Maar het bleef natuurlijk knagen. Door nobele gedachten – arme Filomena – en minder nobele, praktische, zo je wilt egoistische: ik wil die wijn blijven drinken!

En dus?  Ja, we zijn erin gestapt. Niet meteen. We hebben gespecialiseerde vrienden, zoals de eigenaar en geweldige wijnkenner Arnaldo van het restaurant Pane e Vino in Cortona talloze malen om advies gevraagd. Via hem zijn er bekende wijnproducenten en andere specialisten op het gebied van natuurlijke wijnen – want  dat is wat we willen: kwaliteit zonder gif – komen kijken.  Iedereen prees Armando’s wijn en was het erover eens dat ligging en terroir goed zijn en dat er veel potentie is, vooral in combinatie met Le Bucacce, dat een Agriturismo zou kunnen worden.

Die potentie is niet zo gek. ‘We’ liggen aan de Via della Stella, een begrip in Toscane, met wereldberoemde buren als Avignonesi en Le Tre Rose. Er is één verschil: zij liggen in Toscane en wij in Umbrië. Het gaat om meters: de zandweg waarover de bekende pelgrimsroute Romea loopt, vormt de grens tussen de twee meest zuidelijk gelegen stukken wijngaard en Toscane.

Een probleem? Niet echt, maar het is wel zo dat de druiven  die aan gene zijde worden verbouwd wereldberoemd zijn, want de basis van de Vino Nobile. Dit was de grote frustratie van Armando: grond ligging en druiven zijn vrijwel hetzelfde, maar de prijskaartjes verschillen nogal…. Nog maar zo’n 15 jaar geleden trok Armando de stoute schoenen aan en besloot een wijn te maken op basis van het recept van de Vino Nobile, dus 70 procent Sangiovese, de rest vooal Canaiolo. Hij liet de wijn een jaar  tot anderhalf rijpen op het vat en dat werd zijn Nobile, die natuurlijk geen Nobile mocht worden genoemd. Het werd Armando’s wijn: vol en robuust, met veel donker fruit en stevige tannines. Voor een weggeefprijs.

 

Natuurlijk houden we Armando’s wijn voor ogen sinds we zijn begonnen, eind 2015, maar eerst was en is er De Leerschool. Het werd een jaar  van studeren, adviezen inwinnen, diploma’s halen, lid worden van de CIA (….organisatie voor landbouwers)  en… hard werken! Alles begeleidt door de nooit aflatende zorg van Filomena! Het zo cruciale snoeien vingen we in januari/februari aan met kloppend hart, maar is uiteindelijk goed gelukt. We kregen het wel meteen gigantisch voor onze kiezen, want het voorjaar was extreem nat, met als gevolg een enorme productie van groen, problemen met de vroeg rijpende Merlot en door alle vochtigheid veel onzichtbare vijanden, die met ingehuurde expertise (milieuvriendelijk) zijn bestreden. En dan waren er ook af en toe nog hagelbuien….

Een warme zomer en een mooie, lange nazomer zorgden ervoor dat 2016 toch geen rampjaar werd. Minder druiven, maar de kwaliteit was goed. Een voor ons geweldige opsteker! Aangezien we 2016 vooral als studiejaar wilden gebruiken, hebben we de witte druiven (Malvasia, Trebbiano) verkocht en ook een deel van de rode. Uiteindelijk hebben we zo’n 1000/1500 kilo zelf geoogst – met hulp van enkele van de laatste gasten! – en in eigen beheer , ofwel  in de ‘cantina’ van Filomena tot wijn verwerkt: Sangiovese, Merlot en de aromatische Aleatico. Alles bij elkaar een kleine 1000 liter.

Enorm opwindend, elke passage doet je shaken, maar als het dan wat wordt…..! Vooral de Sangiovese overtrof onze verwachtingen, met 13 procent alcohol en een perfecte zuurgraad. Na er zelf volop van gedronken te hebben met de feestdagen, hebben we de Sangiovese op hout laten rijpen en in de zomer -weer met hulp van enkele (kleine) gasten – gebottled. We konden ons geluk niet op toen een Duitse afnemer de wijn zo goed vond en de hele nog aanwezige voorraad  opkocht . De (500) flessen werden omgevormd tot relatiegeschenk en met de kerstdagen cadeau gedaan door een groot ingenieursbureau.

Daarmee was de kop eraf. Het tweede jaar, 2017, jaar, begonnen we met wat meer rust en vooral meer  ervaring en expertise.  Na een koude en droge winter volgden een voorjaar en een zomer die achteraf tot de heetste en droogste van de afgelopen 100 jaar worden gerekend.  Klimaatverandering is een feit en een extra complicerende factor ook in de wijnmakerij! Het leverde relatief lichte en ingedroogde druiven op. Veel kwaliteit dus, met veel smaak en suiker, maar (weer) een beperkte hoeveelheid.  En… er kwam ook nog een tractor – Eelco vertelt in elke bar dat hij Lamborghini rijdt – waarmee we sindsdien zelf spuiten , maaien etc. – al met al ook weer een kleine grote revolutie.

In afwachting van de eigen ‘cantina’ werden de Sangiovese en Merlot in een cantina in het Toscaanse Valiano tot wijn omgevormd. In april dit jaar is de wijn overgeheveld naar de inmiddels klaar gekomen eigen cantina. Het is de ruimte waar Armando vroeger zijn grote houten vaten had staan en die wij nu helemaal hebben opgeknapt en aangepast aan de eisen van de moderne tijd. Inmiddels staan er ook twee tonneaux, van respectievelijk 500 en 600 liter, die de Bucacce Rosso 2017, ofwel de B17 Rosso bevatten: een natuurlijke blend van Sangiovese (85 procent) en Canaiolo (15). Het moet de concurrent worden van de Nobile aan de overkant…..

De voortekenen zijn goed. De wijn zal in het voorjaar van 2019 worden bevrijd uit het vat en gebottled worden. De overige 500 liter zullen we, net als de Merlot, al deze zomer in de fles gieten. Een nog  jonge, zachte  wijn maar met al veel body, karakter en stevige tannines, zoals al veel gasten hebben kunnen constateren. Menig fles is dan ook al meegenomen naar Nederland en Duitsland!

Maar de grootste verrassing van 2017 was de witte wijn. Armando plantte rond de milleniumwissel verschillende percelen met witte druiven, maar zijn ‘bianco’ was nooit een groot succes. Hij verkocht de meeste druiven. Voor het maken van witte wijn heb je  vaten nodig met ingebouwde koeling en die waren eenvoudigweg te duur. Maar de druiven zijn, net als het terroir, wel erg goed, zoals ook Marco (Tanganelli) constateerde tijdens een van zijn bezoeken aan ons. Het idee ontstond om de druiven over te brengen naar Marco’s high-tech cantina, met koeling, en daar de eerste echte witte wijn van Le Bucacce te maken.  Een nieuwe stap, waarvoor we Marco – voor de zoveelste keer – intens dankbaar zijn!

Vanaf het begin was duidelijk dat we wilden gaan voor een zogenaamde ‘orange wine’, een lelijke naam die echter de laatste jaren de lading is gaan dekken voor witte wijnen met een diep gele, amberachtige kleur die op traditionele wijze worden gemaakt. In tegenstelling tot de ‘normale’ witte wijnen, die ontstaan door het druivensap na persing direct te scheiden van de schillen en pitten, blijft het sap van de orange wijn in contact met die schillen tijdens het gistingsproces. Inderdaad, zoals bij de rode wijn.  De wijn kleurt, maar krijgt ook  tannines en fenolen, ofwel structuur en complexiteit. De techniek is oud, heel oud. De Georgiers laten hun druiven al 8000 jaar gisten in in de grond geplaatste amforen van terracotta, maar tot enkele decennia terug was deze techniek ook in Italie wijdverbreid.

Een witte wijn voor rode wijn-drinkers, zoals wijzelf! We waren en zijn perplex. Ook Marco, specialist in het maken van orange wijnen, die hij tot in Japan exporteert, was verrast. Zo veel fruit, zo complex en robuust, vet in de mond, maar ook fris en warm… Want ja, met 14 procent alcohol best stevig. Maar juist die alcohol zorgt ervoor, samen met de tannines, dat de wijn zonder chemische hulpmiddelen overeind blijft. Dus in tegenstelling tot de normale witte wijnen (bijna) geen sulfiet en dus geen hoofdpijn!

De combinatie van Trebbiano, Malvasia en Grecchetto (respectievelijk 60, 30 en 10 procent) blijkt fraaie accenten op te leveren. De schillen zijn tien dagen in contact gebleven met de most, daarna is de wijn een half jaar gerijpt op staal en, na een minimale filtering, gebottled. Misschien is het beginnersgeluk, maar we gaan op de ingeslagen weg door en zullen ook de B18 Bianco weer in de cantina van Marco maken.

Voor de etiketten gebruiken we tekeningen van Simone, de helaas in 2017 plotseling overleden zuster van Eelco. Simone leefde 35 jaar in een antroposofische gezinsvervangende instelling en maakte onder andere prachtige tekeningen van bloemen en dieren die als kaarten werden verkocht in de eigen winkel. Ze roepen tederheid op, maar hebben ook een enorme expressieve  kracht, een soort oerkracht die ook veel Afrikaanse kunst kenmerkt. Dus een hommage aan een intens lief en bijzonder persoon, maar ons inziens ook zeer adekwaat voor dit type wijn.